Telegraph: «Ναυάγιο» στις συνομιλίες Ελλάδας-Βρετανικού Μουσείου για τα Γλυπτά του Παρθενώνα

Σε αδιέξοδο φαίνεται να έχουν οδηγηθεί οι συνομιλίες για το μέλλον των Γλυπτών του Παρθενώνα, καθώς, σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται η Telegraph, οι επαφές μεταξύ της ελληνικής πλευράς και του Βρετανικού Μουσείου έχουν ουσιαστικά διακοπεί.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η Ελλάδα είχε επαναφέρει το 2021 στο προσκήνιο τις διαπραγματεύσεις με το Βρετανικό Μουσείο, επιδιώκοντας την επιστροφή των αρχαιολογικών θησαυρών που μεταφέρθηκαν στη Βρετανία στις αρχές του 19ου αιώνα. Ωστόσο, η έλλειψη ουσιαστικής προόδου φέρεται να έχει προκαλέσει έντονη δυσαρέσκεια στην Αθήνα, με αποτέλεσμα οι συνομιλίες να έχουν πλέον «παγώσει» και, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, να μην αναμένεται άμεσα επανέναρξή τους.

Το «αγκάθι» της μακροχρόνιας παραχώρησης

Στο επίκεντρο της διαφωνίας βρίσκεται το ζήτημα της νομικής κυριότητας των Γλυπτών. Το Βρετανικό Μουσείο υποστηρίζει ότι, βάσει του ισχύοντος νομικού πλαισίου, μπορεί να τα παραχωρήσει μόνο ως δάνειο, καθώς δεν έχει τη δυνατότητα να τα μεταβιβάσει οριστικά.

Η ελληνική πλευρά, αντίθετα, θεωρεί ότι τα Γλυπτά αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας και ζητά την οριστική επιστροφή τους στην Αθήνα.

Μια συμφωνία στη βάση ενός μακροχρόνιου δανεισμού θα προϋπέθετε, σύμφωνα με τη βρετανική θέση, την αποδοχή από την Ελλάδα ότι το Βρετανικό Μουσείο είναι ο νόμιμος ιδιοκτήτης των Γλυπτών. Η ελληνική κυβέρνηση απορρίπτει αυτή τη θέση και υποστηρίζει ότι τα έργα αφαιρέθηκαν από τον Παρθενώνα από τον Τόμας Μπρους, 7ο κόμη του Έλγιν, κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας.

Ο Έλγιν απομάκρυνε γλυπτά από τα αετώματα του Παρθενώνα, μαρμάρινες πλάκες και τμήματα της ζωφόρου του ναού της Αθηνάς. Τα έργα μεταφέρθηκαν στη Βρετανία και το 1816 πωλήθηκαν στη βρετανική κυβέρνηση.

Η προσπάθεια για έναν «υβριδικό» συμβιβασμό

Για αρκετό διάστημα, η προοπτική συμφωνίας στηριζόταν στην αναζήτηση μιας φόρμουλας που θα παρέκαμπτε τις νομικές «κόκκινες γραμμές» των δύο πλευρών. Στο τραπέζι είχε βρεθεί η ιδέα μιας «υβριδικής» συμφωνίας, η οποία δεν θα αποτελούσε ούτε οριστική επιστροφή ούτε έναν τυπικό δανεισμό.

Το 2024, μάλιστα, είχαν διατυπωθεί εκτιμήσεις ότι μια συμφωνία βρισκόταν κοντά. Ωστόσο, οι προσπάθειες να βρεθεί μια αμοιβαία αποδεκτή λύση δεν φαίνεται να ευοδώθηκαν και η τακτική επικοινωνία μεταξύ Αθήνας και Βρετανικού Μουσείου έχει πλέον σταματήσει.

Πηγή που επικαλείται η Telegraph ανέφερε ότι δεν διεξάγονται συνομιλίες, ενώ η Αθήνα έχει καταστήσει σαφές ότι δύσκολα θα επανέλθει άμεσα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Παράλληλα, οι δίαυλοι επικοινωνίας παραμένουν ανοιχτοί, αφήνοντας ένα περιθώριο για αλλαγή των δεδομένων στο μέλλον.

Τα αρχαία ευρήματα ως «αντάλλαγμα»

Κατά τη διάρκεια των επαφών είχαν εξεταστεί διαφορετικές προτάσεις, μεταξύ των οποίων και η αποστολή στη Βρετανία αρχαιολογικών ευρημάτων από την Ελλάδα σε περιοδικές εκθέσεις.

Η συγκεκριμένη πρόταση θα μπορούσε να λειτουργήσει ως κίνητρο, αλλά και ως μορφή «εγγύησης» για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα, χωρίς να απαιτείται η αποδοχή των συνήθων όρων περί κυριότητας που συνοδεύουν έναν τυπικό δανεισμό.

Το 2022, μάλιστα, η Telegraph είχε επισκεφθεί το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας, καθώς Έλληνες αξιωματούχοι παρουσίαζαν αρχαιότητες που θα μπορούσαν να αποτελέσουν μέρος μιας συμφωνίας αμοιβαίου οφέλους με τη Βρετανία, μεταξύ των οποίων και η περίφημη Μάσκα του Αγαμέμνονα.

Ο πρώην υπουργός Οικονομικών και πρόεδρος του Βρετανικού Μουσείου, Τζορτζ Όσμπορν, είχε υποστηρίξει ότι υπήρχε «συμφωνία που μπορούσε να επιτευχθεί», με τα Γλυπτά να μπορούν να βρίσκονται «τόσο στο Λονδίνο όσο και στην Αθήνα», σε μια εξέλιξη που είχε περιγράψει ως αμοιβαία επωφελή.

Η υπόθεση της Ταπισερί της Μπαγιέ

Η νέα εξέλιξη έρχεται στον απόηχο της έκθεσης της Ταπισερί της Μπαγιέ στο Βρετανικό Μουσείο, η οποία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο συμφωνίας δανεισμού με τη Γαλλία, με την έγκριση του προέδρου Εμανουέλ Μακρόν.

Ο διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου, Νίκολας Κάλινεν, είχε αφήσει να εννοηθεί ότι η συμφωνία για την Ταπισερί θα μπορούσε να αποτελέσει μοντέλο και για την υπόθεση των Γλυπτών του Παρθενώνα. Όπως είχε δηλώσει, η συμφωνία με τη Γαλλία προσέφερε ένα «αχνό φως δυνατότητας» για την επανεκκίνηση της προσπάθειας με την Ελλάδα.

Η προσέγγιση αυτή, ωστόσο, δεν αντιμετωπίστηκε θετικά στην Αθήνα. Ελληνικές πηγές επισήμαναν ότι στην περίπτωση της Ταπισερί δεν υπήρξε ποτέ αντίστοιχη διαμάχη για την κυριότητα του έργου, ενώ η μεσαιωνική κεντητή παράσταση δεν είχε αποσπαστεί και μεταφερθεί σε άλλη χώρα.

Η πάγια ελληνική θέση είναι ότι τα Γλυπτά που αφαιρέθηκαν από τον Παρθενώνα πρέπει να επανενωθούν με το υπόλοιπο γλυπτικό σύνολο, το οποίο εκτίθεται στο Μουσείο της Ακρόπολης.

Η διαμάχη για το «φιρμάνι» του Έλγιν

Η ελληνική διεκδίκηση επαναδιατυπώθηκε επισήμως και νωρίτερα μέσα στη χρονιά, σε συνεδρίαση της UNESCO στο Παρίσι, όπου η βρετανική κυβέρνηση έχει επανειλημμένα απορρίψει τις ελληνικές θέσεις.

Η βρετανική πλευρά και το Βρετανικό Μουσείο υποστηρίζουν ότι ο Τόμας Μπρους, 7ος κόμης του Έλγιν, είχε εξασφαλίσει νόμιμη άδεια για την αφαίρεση των αρχαιοτήτων από τον Παρθενώνα, μέσω οθωμανικού εγγράφου γνωστού ως «φιρμάνι».

Η Ελλάδα αμφισβητεί την ύπαρξη και τη νομική ισχύ μιας τέτοιας άδειας. Η διαμάχη έλαβε νέα διάσταση το 2024, όταν η Τουρκία παρενέβη στη σχετική συζήτηση στην UNESCO, εκφράζοντας στήριξη προς την ελληνική πλευρά και χαρακτηρίζοντας τη βρετανική στάση προϊόν της αποικιοκρατικής περιόδου.

Τούρκοι εκπρόσωποι υποστήριξαν τότε ότι είχαν ερευνήσει τα οθωμανικά αρχεία και δεν εντόπισαν στοιχεία που να επιβεβαιώνουν την ύπαρξη του «φιρμανιού» στο οποίο βασίζεται η βρετανική θέση.

Έτσι, η μακροχρόνια αντιπαράθεση για τα Γλυπτά του Παρθενώνα παραμένει χωρίς οριστική λύση, ενώ η πρόσφατη διακοπή των επαφών απομακρύνει, τουλάχιστον στην παρούσα φάση, την προοπτική ενός συμβιβασμού μεταξύ Αθήνας και Λονδίνου.